Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ…հովհար

Տարբեր ժամանակներում մարդիկ ավելի մեծ կամ պակաս չափով օգտագործել են հովհարներ: Այս հարմարանքը հայտնվել է հնում և դրա մասին  վկայում են ինչպես արվեստի ստեղծագործությունները, այնպես էլ  մինչ մեր օրերը պահպանված գրավոր տեքստերը: Բոլոր հովհարները կարելի է բաժանել երկու տեսակի՝ չծալվող և ծալովի: Անկասկած ամենահին հովհարները եղել են չծալվող: Դրանք իրենից ներկայացրել են բույսի մեծ տերև, կամ էլ բռնակին ամրացված ինչ որ նյութից պատրաստված հարթ շրջանակ: Պատմաբանները ենթադրում են, որ առաջին հովհարները հայտնվել են մոտ 9 հազար տարի առաջ, բայց դրանց  ամենահին հնագիտական գտածոները թվագրվում են մ.թ.ա. 770 - 256 թվականներով:  Այդ ժամանակներին վերաբերվող գտածո բրոնզե իրերի նախշազարդումներում և պատկերներում առկա են երկար բռնակներով հովհարանման առարկաների պատկերներ:  Բացի դա Ցզյանլինի (Չինաստանի Հուբեյի նահանգ) պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հնագույն հովհարների որոշ պահպանված մասեր,  ըստ որոնց պարզվում է, որ հավհարները ներկայացրել են իրենցից փայտյա բռնակին ամրացված փետուրներ:

Հնում հովհարի առկայությունը ցույց էր տալիս դրա տիրոջ հարստությունը և բարձր կարգավիճակը: Ժամանակի ընթացքում հովհարների ձևը բարելավվել է: Կռվող Թագավորությունների ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 5 - 3 դարեր) սկսել են օգտագործվել կիսաշրջանաձև տիպի հովհարներ, որոնք պատրաստվում էին բամբուկի բարակ շերտերից: Հատկանշական է, որ այդ ժամանակ բնակչության բոլոր խավերը՝ և կայսրերը, և ստրուկները, օգտագործում էին հովհար: Բանն այն է, որ հովհարները օգնում էին աշխատանքի ժամանակ ավելի տանելի դարձնել շոգը, իսկ թագավորները սիրում էին հանգստանալ նրանց առաջացրած օդի շարժման տակ: Հետագայում հովհարների արտադրության համար բացի բամբուկը սկսել են օգտագործել նաև այլ նյութեր: Օրինակ, փղոսկրը, կենդանիների եղջյուրները և սանդալի ծառի փայտը օգտագործվել են հովհարի բռնակ պատրաստելու համար, որը նաև զարդարել են ոսկով և նեֆրիտով: Հին Հռոմում և Հունաստանում հովհարները պատրաստում էին փայտե կամ ոսկորային բռնակին ամրացված  բույսի լայն տերևներից կամ փետուրներից (սովորաբար ՝ սիրամարգի): Նման հարմարանքի անունները տարբեր ժամանակներում և տարբեր տարածքներում տարբեր էին: Օրինակ, հին հռոմեացիները այն կոչում էին ֆլաբելիում, իսկ բյուզանդացիները ռիպիդա: Վերջիններին հովհարը բաժին էր հասել հեթանոսներից: Բյուզանդացիները հովհարները օգտագործում էին եկեղեցական ծեսերի ժամանակ: Ի սկզբանե դրանք իրենից ներկայացնում էին ձգված գործվածքով պատված  ուղղանկյուն շրջանակ: Եվրոպայում հովհարների մասին առաջին հիշատակումները 14-րդ դարի գույքամատյաններից են հայտնի, իսկ  մի քիչ ավելի ուշ դրանք հայտնվել են նաև դիմանկարներում: Վեցերորդ դարի վերջին Եվրոպայում հայտնվել են առաջին օստ-հնդկական ընկերությունները (առաջինը Մեծ Բրիտանիայում, այնուհետև այլ երկրներում), որոնք ստացել են արևելյան Հնդկաստանի հետ առևտրի իրավունք: Հենց այդ ժամանակ էլ  նավերը սկսել են  Արևելքից Եվրոպա բերել տարօրինակ իրեր: Նման իրերի հետ մեկտեղ էլ Եվրոպա է մտել ծալովի հովհարը, որը անմիջապես մասսայական է դարձել, և հատկապես Վենետիկում, որտեղ կառնավալների ժամանակ կանանց մեծամասնությունը կրում էր այս իրը: 

Ռուսաստանում հովհարներ հայտնվել են  դեռևս 16-րդ դարից, և դրանք փետուրից էին, իսկ  ծալովի հովհարները հայտնվել են 17-րդ դարից, բայց սկզբում դրանք  օգտագործում էր բացառապես թագավորական ընտանիքի անդամները և նրանց շրջապատը: Ռուսաստանում հովհարների ամենամեծ տարածումը  եղել է Եկատերինա 2-րդի օրոք: Այդ ժամանակ այն դարձել էր կանանց հարդարանքի գրեթե պարտադիր իր և կանայք հազվադեպ էին դուրս գալիս հասարակության մեջ առանց հովհարի:

Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը

www.1or.am