Եվրամիությունը դառնում է հայ-ադրբեջանական բանակցությունների կարևոր մասնակից
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Eurasianet.org-ը գրում է, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարները Եվրամիության միջնորդությամբ անընդմեջ երկրորդ անգամ են հանդիպել: Բրյուսելը, կարծես թե սկսել է գլխավորել խաղաղության բանակցությունները, որոնք մինչ այդ հիմնականում Ռուսաստանի միջնորդությամբ էին: Եվրոմիության վերածվելը կարևոր բանակցային հարթակի տեղի է ունենում Ռուսաստանի դերի հստակ կրճատման ֆոնին։ Սակայն չի կարելի ասել, որ Ռուսաստանը լիովին անգործ է մնացել։ Ե՛վ 2000-անոց ռուսական խաղաղապահ զորախումբն է Ղարաբաղում, և՛ Ռուսաստանի սերտ կապերը երկու երկրների հետ շարունակում են անփոխարինելի դարձնել նրա մասնակցությունը։ Բանակցությունների երկակի հարթակ առաջացել է, քանի որ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև խզումը խորացել է ուկրաինական պատերազմի պատճառով: Դա արագացրել է այն գործընթացները, որոնք սկսվել էին դեռ պատերազմից առաջ, ներառյալ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կարևորության զգալի անկումը:
«Ես այդ ամենը տեսնում եմ որպես Եվրոպայի նախաձեռնություն, որի ձեռքում են բոլոր խաղաքարտերը,- ադրբեջանական Haqqin.az լրատվական կայքին ասել է ռուս վերլուծաբան Արկադի Դուբնովը,- Մոսկվան այլևս նախկինի պես հարմար չէ միջնորդի դերում մնալու համար, նա չափազանց զբաղված է Ուկրաինայում, և դա, իհարկե, զգալիորեն թուլացնում է նրա դիրքերը»:
Եվրամիության դերի ամրապնդումն ակնհայտորեն գոհացնում է Ադրբեջանին, որը կասկածում է, որ Ռուսաստանը ունի տարածաշրջանում ռազմական ներկայություն պահպանելու հեռահար նպատակ։ Եվ Մոսկվան կարող է այնքան էլ շահագրգռված չլինել երկու կողմերի համաձայնությամբ, որը կվերացնի հակամարտությունը և կվերացնի խաղաղապահ առաքելությունը շարունակելու անհրաժեշտությունը։
«Հայ-ադրբեջանական հակամարտությամբ զբաղվել է ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, իսկ Եվրամիությունը հեռու է եղել դրանից,- վերջերս կայացած մամուլի ասուլիսում ասել է Ալիևը,- մենք համարում ենք, որ Եվրամիությունը արդար միջնորդ է... Բրյուսելն այսօր դարձել է իմ այցելությունների հիմնական նպատակակետը»։
Հայաստանի տեսանկյունից Եվրամիության դերի ամրապնդումը ոչ միանշանակ երևույթ է։ Շատ հայեր նշում են, որ վերջին հանդիպումից հետո Միշելի արված հայտարարության մեջ օգտագործվել է «Ղարաբաղ» տերմինը, որն օգտագործում է ադրբեջանական կողմը, այլ ոչ թե «Լեռնային Ղարաբաղ», ինչպես նախընտրում են անվանել այդ տարածքը Հայաստանում։ Նրանք այդ հանգամանքը կապում են Փաշինյանի վերջին այն հայտարարությամբ, որ «միջազգային հանրությունը» պահանջում է Հայաստանից «իջեցնել նշաձողը» կարգավիճակի հարցում։ Այդ խոսքերը դիտվում էին որպես տարածքային նշանակալի զիջումների նախապատրաստման նշան։ Միևնույն ժամանակ, Երևանի համար դժվար է հրաժարվել Եվրամիության նախաձեռնություններից, քանի որ Բրյուսելը Հայաստանին տրամադրում է զգալի ֆինանսական աջակցություն, այդ թվում 2,6 միլիարդ եվրոյի նոր ներդրումային փաթեթ (Ադրբեջանը զուգահեռաբար ստանում է 2 միլիարդ եվրոյի փաթեթ):
Բացի այդ, և՛ Հայաստանին, և՛ Ադրբեջանին ձեռնտու է Եվրամիությունը որպես աշխարհաքաղաքական հակակշիռ Ռուսաստանին, որը շարունակում է տարածաշրջանում մնալ գերիշխող ուժը:
«Այժմ մենք ունենք երկու առանձին հարթակներ՝ Արևմուտք և Ռուսաստան, - Eurasianet.org-ին ասել է Քաղաքական և տնտեսական ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Բենիամին Պողոսյանը,- Ռուսաստանը կարող է դեմ լինել դրան, բայց նա հասկանում է, որ չի կարող պարզապես արգելել Հայաստանին կամ Ադրբեջանին աշխատել Եվրամիության հետ»։
Եվրամիության և Ռուսաստանի առաջնահերթություններից շատերը համընկնում են, որոնք են հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատում և սահմանագծում, տրանսպորտային կապերի վերականգնում և, ի վերջո, խաղաղության պայմանագիր, որը վերջ կդնի տասնամյակներ շարունակվող հակամարտությանը։Սակայն երկու միջնորդների դիրքորոշումները Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցում կարող են տարբերվել։
«Եվրամիությունը ցանկանում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը որոշվի բանակցությունների ընթացքում գիտակցելով, որ պատերազմում պարտությունից հետո կարգավիճակը կարող է նշանակել Լեռնային Ղարաբաղին Ադրբեջանի կազմում ինչ-որ պաշտոնական կամ ոչ պաշտոնական ինքնավարության տրամադրում,- ասել է Պողոսյանը, - դա Ռուսաստանին ձեռնտու չէ, քանի որ եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը պայմանավորվեն կարգավիճակի շուրջ, ապա ռուս խաղաղապահների կարիք չի լինի, իսկ Ռուսաստանի նպատակը մշտական ներկայությունն է Լեռնային Ղարաբաղում»։
Ըստ Բաքվի ԶՀԳ համալսարանի պրոռեկտոր Ֆարիզ Իսմայիլզադեի՝ ի տարբերություն Ռուսաստանի Եվրամիությունը ավելի շուտ բլիթ կօգտագործի քան թե մտրակ։
«Երկու գործընթացներն էլ կենտրոնացած են նույն հարցերի շուրջ, - ասել է նա Eurasianet.org-ին,- բայց Եվրամիությունը հիմնականում օգտագործում է փափուկ ուժ և ֆինանսական խթաններ, իսկ Ռուսաստանը կկիրառի կոշտ ուժ, հատկապես ուկրաինական իրադարձություններից հետո»:
Մայիսի 16-17-ը Մոսկվայում պետք է տեղի ունենար սահմանային հանձնաժողովների նիստ, բայց այդ հանդիպումը չի կայացել, և փոխարենը տեղի է ունեցել մայիսի 24-ին հայ-ադրբեջանական սահմանին։ Ղարաբաղցի հայ վերլուծաբան Տիգրան Գրիգորյանը դա համարում է Ռուսաստանի ազդեցությունը նվազեցնելու փորձ։
«Կարծում եմ, որ սահմանին հանդիպման նպատակը Ռուսաստանի դերի նվազեցումն է այդ գործընթացում, - ասել է նա «civilnet.am» լրատվական կայքին տված հարցազրույցում,- սակայն անհնար է Ռուսաստանին դուրս թողնել գործընթացից, թեկուզ զուտ տեխնիկական պատճառներով, քանի որ նրան են հասանելի տարածաշրջանի առավել մանրամասն քարտեզները, և գոնե քարտեզների մասով կախվածություն կա Ռուսաստանից»։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
