Բաքուն Երևանին անկյուն է մղել
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
Ng.ru-ն գրում է, որ Բաքու կատարած այցի ընթացքում Իրանի կառավարական պատվիրակությունը հուշագիր է ստորագրել տրանսպորտային միջանցքի կառուցման մասին, որը կկապի Ադրբեջանը իր էքսկլավի՝ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ Իրանի տարածքով։ Տրանսպորտային միջանցքը կներառի երկաթուղիներ, ճանապարհներ և էլեկտրահաղորդման գծեր, որոնք անցնելու են Հայաստանի հարավային սահմանից ընդամենը մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա։ Այսպիսով, Ռուսաստան-Ադրբեջան-Հայաստան եռակողմ համաձայնագիրը կարող է էական փոփոխություններ կրել կապի ապաշրջափակման առումով. Բաքուն որոշել է չսպասել Երևանին և լուծել իր խնդիրները սեփական հնարավորությունների սահմաններում։
Նոր միջանցքը, անշուշտ, հարվածում է Զանգեզուրի միջանցքին, որը մտածված է որպես Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանին Նախիջևանի ինքնավարության հետ կապող միջանցք և հակակշիռ Լաչինի միջանցքի գոյությանը, որը կապում է Հայաստանը չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հետ։ Ադրբեջանը, ինչպես հայտնի է, պնդում է Զանգեզուրի նախագծի շուտափույթ իրականացումը։ Հայաստանն առանձնապես չի թաքցնում, որ նախագծում տեսնում է սպառնալիք իր ազգային շահերին։ Խոսքով չհրաժարվելով Զանգեզուրի միջանցքի ստեղծումից՝ Հայաստանի իշխանությունները գործնականում շատ քիչ բան են արել դրա իրականացման համար։ Իրադարձությունների ընթացքն արագացնելու Մոսկվայի փորձերը ևս չեն օգնել։ Ակնհայտ է, որ Բաքուն որոշել է առանց Հայաստանին հաշվի առնելու դրսևորել հրատապ խնդիրները ինքնուրույն լուծելու կարողություն։
Պայմանավորվելով Իրանի հետ՝ ադրբեջանական կողմը վերադարձել է այն զուգահեռներին, որոնք սիրում է անցկացնել նախագահ Իլհամ Ալիևը Զանգեզուր-Լաչին միջանցքների միջև։ Նա տարբեր մեկնաբանություններով ասել է, որ եթե Հայաստանը և Ղարաբաղի այն հատվածը, որտեղ տեղակայված են ռուս խաղաղապահները, կապված են Լաչինի միջանցքով, ապա Ադրբեջանը և Նախիջևանը պետք է միացվեն Զանգեզուրի միջանցքով և նույն կարգավիճակով. «Չի լինի Զանգեզուրի միջանցքը՝ չի լինի Լաչինի միջանցքը»: Այսպիսով, Բաքուն լուրջ մտադրություններ է ցուցաբերում փակելու Լաչինի ճանապարհը, այն միակ ճանապարհը, որը շարունակում է ուղղակիորեն կապել Հայաստանը Ղարաբաղի հետ։ Բայց նույնիսկ առանց այս ամենի, եթե կողմերը երկու միջանցքներում էլ համաձայնության գան, ապա չափազանց շատ հակասություններ կառաջանային, այդ թվում այդ միջանցքներում մաքսային և սահմանային հսկողության պայմանների հարցերում։ Էլ չենք խոսում այն մասին, որ իրավիճակը Լեռնային Ղարաբաղում հեռու է կայուն լինելուց և շարունակում է վատթարանալ։
«Ատլաս» վերլուծական կենտրոնի ղեկավար Էլխան Շահինօղլուն JAM-news-ի տարածաշրջանային հրատարակությանը, մեկնաբանելով իրադարձությունները, նշել է, որ Իրանի հետ կապված նման նախագիծը «շատ հետաքրքիր քայլ» է։
«Բաքուն Հայաստանին և Ռուսաստանին ցույց է տալիս իր պատրաստակամությունը գործել այլընտրանքային ճանապարհով, եթե Զանգեզուրի միջանցքի որոշումը հետաձգվի։ Դասավորվածությունը գրավիչ է նաև Իրանի համար, որը, նախ, կբարձրացնի իր մասնակցության մակարդակը տարածաշրջանային իրադարձություններին, երկրորդ հերթին միաժամանակ լրացուցիչ շահույթ կստանա։ Այս դեպքում կրկին Հայաստանն է մնում պարտված»,- ասել է Շահինօղլուն։
Միաժամանակ փորձագետը հակված չէ իրանական միջանցքն իդեալական տարբերակ համարել։ Նրա խոսքով այն լավը կլինի, եթե Թեհրանի և Բաքվի հարաբերությունները մնան ներկայիս մակարդակի վրա։ Եվ բոլորովին անհասկանալի է, թե ի՞նչ կլինի միջանցքի հետ, եթե Թեհրանի և Բաքվի միջև լարվածություն առաջանա, ինչպես դա եղավ բոլորովին վերջերս, կամ եթե Իրանի որոշ կենտրոններ կրկին փորձեն միջամտել Ադրբեջանի ներքին գործերին։
Փորձագետ Ագշին Քարիմովն էլ կարծում է, որ Զանգեզուրի միջանցքի արդիականությունն այսօր ամբողջությամբ կախված է Հայաստանից։ Իրանի հետ Ադրբեջանի գործողությունները Հայաստանին զրկում են մանիպուլյացիաների հնարավորություններից: Հիմա Հայաստանը ստիպված է արագացնել Զանգեզուրի միջանցքի վերաբերյալ որոշման ընդունումը, որպեսզի չկորցնի Լաչինի միջանցքով Լեռնային Ղարաբաղ մուտքը։ Քարիմովի խոսքով, Իրանով անցնող միջանցքը նախադրյալներ է ստեղծում Ադրբեջան-Թուրքիա-Իրան համագործակցության հզոր տնտեսական հանգույցի ի հայտ գալու համար։ Նա այն կարծիքին է, որ նույնիսկ Ռուսաստանը դեմ չէ այս կոնֆիգուրացիային, քանի որ նրան դուր չի գալիս Երևանի հավասարահեռավորվածության քաղաքականությունը։ Ուստի Մոսկվան կաջակցի այն նախագծերին, որոնք Հայաստանին զրկում են մանևրելու հնարավորությունից, քանի որ Ռուսաստանը Հայաստանի վերաբերյալ այլ նպատակներ ունի։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
