Ես այս ժամանակահատվածում չեմ պատկերացնում Արցախի գոյությունն առանց ռուս խաղաղապահների. Թագուհի Թովմասյան

«Ժողովուրդ» օրաթերթն իր մարտի 15-ի համարում գրել էր, որ ԱԺ մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Թագուհի Թովմասյանը մի շարք հարցեր է ուղղել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին եւ ակնկալում է այդ հարցերի պատասխանը հրապարակային, որպեսզի ժողովրդի թիկունքում որոշումներ չկայացվեն, ինչպես եղավ նոյեմբերի 9-ին, երբ միանձնյա որոշմամբ կառավարության ղեկավարը փաստի առաջ կանգնեցրեց բոլորին՝ խաղաղ պայմաններում հանձնելով Քարվաճառը, Սյունիքից որոշ հատվածներ եւ այլն:

1or.am-ն առաջարկել է Թովմասյանին անձամբ պատասխանել իր հարցադրումներին և ներկայացնել, թե ինչ պատասխաններ է ակնկալում Փաշինյանից:

Ինչպե՞ս է ՀՀ կառավարությունը պատկերացնում ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանների անձեռնմխելիության եւ միմյանց քաղաքական անկախության ճանաչման սկզբունքի իրականացումը՝ Արցախո՞վ, թե՞ առանց Արցախի, եւ ի՞նչ սահմաններով:

«Եթե Արցախն իրենք թողնելու են Ադրբեջանի կազմում, այստեղ համայն հայությունը պետք է իր տեսակետն արտահայտի, որովհետեւ մենք տարիների զրկանքներով պահպանել ենք հայկական երկրորդ հանրապետությունը՝ տալով զոհեր, վիրավորներ, ներդրումներ արել, համայն հայության միջոցներով Արցախ ենք կառուցել եւ շենացրել: Բնականաբար, Արցախն Ադրբեջանին նվիրաբերելը երբեք չի կարող լինել, դա մենք չենք կարող հանդուրժել, եւ հասարակությունը պետք է իր վերաբերմունքն արտահայտի»:

Միմյանց տարածքային ամբողջականության ճանաչման դեպքում ի՞նչ է սպասվում Արցախի Հանրապետությունում ՌԴ խաղաղապահ առաքելությանը:

«Ես այս ժամանակահատվածում չեմ պատկերացնում Արցախի գոյությունն առանց ռուս խաղաղապահների, քանի որ Ադրբեջանն ակնհայտ ագրեսիվ գործողություններ է իրականացնում եւ շարունակում հանցանքներն արցախահայության նկատմամբ: Ուստի, ես գտնում եմ, որ այս պահին խաղաղապահ առաքելությունը կենսական նշանակություն ունի արցախցիների համար, հետևաբար, չեմ պատկերացնում, որ որևէ տարբերակ հնարավոր է քննարկել՝ առանց Արցախում խաղաղապահների գոյության»:

Ի՞նչ ճակատագիր է սպասվում սահմանային բնակավայրերին եւ, ընդհանրապես, անկլավներին (այդ թվում՝ Տավուշի մարզի), որոնց մասին վերջին շրջանում շատ է խոսվում:

«Մենք մինչեւ հիմա գիտենք, որ առնվազն երկու հատվածներով՝ Տիգրանաշենի եւ Տավուշի մասով, իշխանական պատգամավորները խոսել են, հիմա պետք է իշխանությունները բացատրություն տան՝ այդ հատվածները բանակցությունների առարկա՞ են դառնալու, թե՞ թեման փակենք, եւ Հայաստանը մնա այսօրվա սահմաններով, դրան գումարած՝ Ադրբեջանական ներխուժումները հետ մղելը»:

Հայաստանը չի՞ պատրաստվում արդյոք ներկայացնել տարածքային պահանջներ Ադրբեջանին՝ հիմք ընդունելով նախ եւ առաջ այն հանգամանքը, որ 2020 թվականին Արցախի դեմ Ադրբեջանի ռազմական ագրեսիայի հետեւանքով Ադրբեջանը զավթել է Արցախի Հանրապետության մի շարք շրջաններ:

«Ես կարծում եմ, որ Հայաստանը պարտավոր է պահանջներ ներկայացնել, որովհետեւ նոյեմբերի 9-ին ստորագրված փաստաթղթի համաձայն բոլոր փախստականները պետք է վերադառնան իրենց կեցավայրեր: Եվ, բնականաբար, Հադրութի, Շուշիի եւ Արցախի մյուս բնակավայրերի բնակիչները պետք է վերադառնան եւ խաղաղ ապրեն իրենց տներում»:

Ի՞նչ փաստաթղթով, ի՞նչ քարտեզների հիման վրա է նախատեսվում իրականացնել սահմանազատումը եւ սահմանագծումը:

«Ես չեմ կարող ասել՝ ինչ փաստաթղթերով, բայց ակնհայտ է, որ դրանք պիտի լինեն այն փաստաթղթերը, որոնք ՀՀ տարածքային ամբողջականության համար որեւէ վտանգ չեն ներկայացնում»:

Արդյոք հաղորդակցության ուղիների բացումը ենթադրո՞ւմ է, որ ՀՀ սահմաններում գտնվող որեւէ ճանապարհի նկատմամբ վերահսկողությունը իրականացվելու է ոչ ՀՀ ուժերով:

«Նոյեմբերի 9-ի նույն փաստաթղթում Նիկոլ Փաշինյանը ստորագրել է կետ, համաձայն որի՝ դեպի Նախիջևան կապող ավտոճանապարհը վերահսկվելու է ռուսական ուժայինների կողմից: Եվ, հետեւաբար, նա պետք է բացատրություն տա. երբ ասում ենք կոմունիկացիաների բացում, մեր ո՞ր ճանապարհը, ու՞մ վերահսկողության տակ է անցնելու, եթե լինելու է այդպիսի բան: Եթե չի լինելու, ապա պետք է այդ մասին հրապարակավ հայտարարվի՝ նշելով, որ նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթն առ ոչինչ է»:

Մարիամ Նալբանդյան