Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ … ռազմական ավիացիա
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
Ռազմական ավիացիան բանակի հատուկ ճյուղ է։ Շարժման մեծ արագության, ինչպես նաև շատ հզոր զենքեր տեղափոխելու ունակության շնորհիվ մարտական ինքնաթիռները հզոր ու վտանգավոր են դարձել, որոնց դեմ պայքարելը շատ դժվար է։
Ի սկզբանե ավիացիան զգալի թռիչք է կատարել Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Կառավարությունները զգալի միջոցներ են հատկացրել նոր ինքնաթիռների մշակման և հին մոդելների կատարելագործման համար: Ինքնաթիռների արտադրությունը դարձել է եկամտաբեր գործ: Եվ չնայած կառուցվածքային էական փոփոխություններ չեն եղել, սակայն մասնագիտացումը ըստ նպատակի դարձել է կարևոր ասպեկտ։ Եթե այդ պատերազմի սկզբում եղել է միայն մեկ տեսակի ռազմական ինքնաթիռ՝ հետախուզական ինքնաթիռ, ապա արդեն պատերազմի ավարտին ռազմական ավիացիան բաժանվել էր կործանիչների, ռմբակոծիչների, գրոհային ինքնաթիռների և այլնի։ Նրանք սկսել են տարբերվել չափերով, շարժիչների, անձնակազմի քանակներով և հատուկ սարքավորումների տեղադրմամբ՝ հրանոթ, գնդացիր, նավիգացիոն սարքեր և այլն։ Սկզբից ռազմական ինքնաթիռների ստեղծման մեջ առաջատար տեղեր են զբաղեցրել այնպիսի երկրներ, ինչպիսիք են Անգլիան, Ֆրանսիան և Գերմանիան։ Որոշ ժամանակ անց դրանց ավելացել են ԱՄՆ-ն ու Իտալիան։ Ռուսաստանը ցածր ինդուստրալացման պատճառով գտնվել է երկրորդ պլանում։
Ռազմական ավիացիայի տարբերակիչ առանձնահատկությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմում այն է, որն օգտագործվել են ինքնաթիռների որոշակիորեն հնացած նմուշներ: Այնուամենայնիվ, նույն ժամանակահատվածում նկատվել է մարտական ինքնաթիռների արագ բարելավումներ, ինչպես նաև հայտնվել են դրանց դեմ պայքարի բավականին արդյունավետ միջոցներ: Առաջին համաշխարհային պատերազմում պատերազմող կողմերի ավիացիան ներկայացված է եղել երեք հիմնական տիպով՝ ինքնաթիռներով, դիրիժաբլներով և օդապարիկներով։ Օդային ուժերն օգտագործվել են երեք հիմնական նպատակների համար՝ հակառակորդի օդուժի հետախուզում, ռմբակոծում և ոչնչացում։ Նշենք, որ համաշխարհային առաջատար պետություններին հաջողվել է մարտական ավիացիայի օգնությամբ զգալի հաջողությունների հասնել ռազմական գործողությունների ընթացքում։ Սկզբում ինքնաթիռները օգտագործվել են որպես հետախուզական ինքնաթիռներ։ Դրանց արդյունավետությունն այնքան մեծ է եղել, որ հակառակորդ կողմը ստիպված է եղել բոլոր միջոցներով կանխել հակառակորդի ինքնաթիռների ներթափանցումը իր թիկունք։ Նման կերպ առաջացել է կործանիչների և գրոհայինների անհրաժեշտություն, որոնք եղել են ավելի քիչ քաշով, բայց ավելի մեծ արագությամբ ինքնաթիռներ, սակայն այդպիսի ինքնաթիռներին կրակային հզորություն է պետք եղել, և օդաչուի դիմաց գնդացիր է դրվել։ Հետո սկսել են գնդացիրներ տեղադրել հետախուզական ինքնաթիռների վրա՝ պաշտպանվելու համար։ Դա հանգեցրել է նրան, որ կրակողի համար հատուկ տեղ է հատկեցվել օդաչուի հետևում։ Նման ինքնաթիռները մեծացրել են իրենց կարողությունները և սկսել են օգտագործվել ռմբակոծության և օդային ուղեկցության համար: Դրանցից մեկը եղել է De Havilland DH-4-ն: Բրիտանական այդ մոդելը զարգացրել է 190 կմ/ժ արագություն և ունակ է եղել կրել 250 կգ բեռ ռումբի տեսքով: Օդից ցամաքային ուժերին աջակցելու անհրաժեշտությունը հանգեցրել է գրոհային ինքնաթիռների առաջացմանը: Այդ տեսակի օդուժի համար օգտագործվել են սովորական ինքնաթիռների բարելավված տարբերակները՝ նրանց խցիկները և վառելիքի բաքերը պատված են եղել մետաղով, տեղադրվել են ավելի հզոր շարժիչներ՝ բեռնափոխադրողունակությունը մեծացնելու համար: Այդ ինքնաթիռների կրակային հզորությունը բաղկացած է եղել մի քանի գնդացիրներից, որոնք տեղադրված են եղել կորպուսի վրա, ինչպես նաև օգտագործվել են ձեռքի ռումբեր և նռնակներ:
Մարտեր են տեղի ունեցել նաև ծովում։ Դա խթան է հաղորդել հիդրոավիացիայի հետագա զարգացմանը։ Հիդրո ինքնաթիռների խնդիրն էր հայտնաբերել և ոչնչացնել թշնամու նավերն ու սուզանավերը։ Այդ առումով ռազմածովային ավիացիան նույնպես ունի իր առանձնահատկությունները։ Հիդրոինքնաթիռները սկսել են բաժանվել ռազմածովային հետախուզական ինքնաթիռների, ռազմածովային կործանիչների և տորպեդային ռմբակոծիչների։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
