Բաքուն «հոգեխանգարման» մեջ է. Հայաստանը վրեժ է լուծում Ղազախստանից Ղարաբաղի համար
ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ
eadaily.com–ը գրում է, որ ՀԱՊԿ ուժերի արագ տեղակայումը Ղազախստանում սպասելի բացասական արձագանք է առաջացրել Արևմուտքում։ Ոչ պակաս կանխատեսելի է նաև նախկին խորհրդային առանձին հանրապետությունների դժգոհությունը, որոնք բռնել են եվրաատլանտյան ինտեգրման ուղին։ Սակայն ԱՊՀ-ի առանձին հատվածներում Կենտրոնական Ասիայի խոշորագույն երկրում տեղի ունեցած բուռն իրադարձությունների և այստեղ ՀԱՊԿ անդամ երկրների ուժերի տեղակայման մասին մտորումները փոքր-ինչ տարակուսանք է հարուցում: Այդ առումով Ադրբեջանն է աչքի ընկնում պաշտոնական մակարդակով իր բավականին զուսպ արձագանքով և տեղի փորձագիտական հանրության ներկայացուցիչների բացահայտ դժգոհությամբ։ Կարելի է վստահորեն ենթադրել հետևյալը. ինչի մասին Բաքուն այս կամ այն պատճառով ձեռնպահ է մնում պետական մակարդակով հայտարարելուց, ակտիվորեն բարձրաձայնում են իշխանություններին մոտ կանգնած քաղաքական վերլուծաբանները։ Ադրբեջանական Trend լրատվական գործակալությունը հրապարակել է այդ Անդրկովկասյան հանրապետության քաղաքական մեկնաբանների կարծիքների ընտրանին «Քաղաքագետներն ու փորձագետները ՀԱՊԿ ուժերի մուտքը Ղազախստան անօրինական են համարում» խոսուն վերնագրով։
Ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը հավատարիմ է ղազախական ուղու Թուրքիայի հետագծին, որի ղեկավարությունն այս օրերին առանձնապես չի թաքցնում իր դժգոհությունը տեղի ունեցածից։ Ըստ երևույթին, թյուրքական աշխարհի առաջնորդ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի ինքնագնահատականը հիմնովին վիրավորված է, և Անկարան փորձում է իր տեղը գտնել Ղազախստանում հեղուկ բնական գազի թանկացման հետևանքով սոցիալական ընդվզման ալիքի վրա զարգացած «հեղուկ հեղափոխության»–ը հաջորդած զարգացումներում։ Ավելին, թուրքական ընդդիմության առաջնորդները նույն համառությամբ, ինչպես Բաքվի մեկնաբանները, ժեստիկուլացիաներ են անում ՀԱՊԿ-ի ներկայիս «հայկական դեմքին», և անգամ նույնիսկ վիրավորվածի տեսք են ընդունում։ Օրինակ՝ Ղազախստանի իշխանությունների դիմումը ռազմաքաղաքական դաշինքին և Հայաստանի՝ որպես ՀԱՊԿ նախագահի կարգավիճակ ունեցողի, տարակուսանքի մեջ է գցել Թուրքիայի նախկին վարչապետ, իսկ այժմ Ապագա ընդդիմադիր կուսակցության առաջնորդ Ահմեդ Դավութօղլուին։ Եվ դա ասում է Թուրքիան, որը 1974 թվականից ի վեր Կիպրոսի Հանրապետության ողջ տարածքի ավելի քան մեկ երրորդն է օկուպացրել, Սիրիայի տարածք ներխուժել և այդ հարևան արաբական երկրի օրինական իշխանության կամքին հակառակ մնում է այնտեղ:
Բաքուն «թուրքական կամուրջն» է դեպի Ղազախստան, և, ըստ էության, չի կարող «մեծ եղբոր» ընդհանուր կուրսից տարբերվող կարծիք հայտնել։ Սակայն Ադրբեջանի իշխանությունների համար ամեն ինչի պատճառը միայն Անկարայի գործոնը չէ։ Բաքուն իր շարժառիթն ունի մեծ զգուշությամբ վերաբերվելու ՀԱՊԿ ուժերի ներկայությանը Կասպից ծովի հակառակ ափին։ Հայաստանը կոլեկտիվ անվտանգության այդ տարածաշրջանային համակարգի ներկայիս նախագահողն է, թեև Ղազախստան է ուղարկել ամենահամեստ կոնտինգենտը (100 զինվոր և սպա), բայց, այնուամենայնիվ, լուրջ հավակնություններ է ստացել հետագայում ռազմաքաղաքական դիվիդենտներ ստանալու համար։ Ինչպես նաև դիվիդենտներ է ստացել ողջ ՀԱՊԿ-ը, որի մասին վերջին տարիներին երևի թե միայն ծույլը չէր խոսում որպես «անարժեք կազմակերպություն»։
Եթե Բաքվի թշնամի հայերի մասնակցությամբ ռազմական բլոկը համերաշխություն և արդյունավետություն է դրսևորել Կենտրոնական Ասիայում, ապա ինչո՞ւ դա չպետք է անի Անդրկովկասում, եթե հանկարծ նման անհրաժեշտություն առաջանա։ 2020 թվականի աշնանը Ղարաբաղում պատերազմից հետո Ադրբեջանը Հայաստանի տարածքային ամբողջականության պոտենցիալ խախտողն է։ Իսկ նրա փորձագետների փաստարկները արտաքին ագրեսիայի տարրի բացակայության պայմաններում Ղազախստանում ՀԱՊԿ-ի հայտնվելու «անօրինականության» մասին բացարձակապես անտեղի են։ Ի դեպ, ինչ վերաբերում է 1992 թվականի Հավաքական անվտանգության պայմանագրի 4-րդ հոդվածի ադրբեջանական մեկնաբանությանը, ապա Բաքվի մեկնաբաններին պետք է խորհուրդ տալ ևս մեկ անգամ կարդալ դրա դրույթները։ «Ագրեսիա» հասկացությունը կարող է նաև ներքին բնույթ ունենալ, եթե դրա արտաքին աղբյուրները կա՛մ անհնար է անմիջապես բացահայտել, կա՛մ նրանք միշտ չէ, որ նման նույնականացման են ենթարկվում այսպես կոչված հիբրիդային պատերազմների ժամանակակից պայմաններում: ՀԱՊԿ անդամ երկրներին ուղղված սպառնալիքների բացառապես արտաքին գեներացումը հիմնական պայմանագրի 4-րդ հոդվածը չի ամրագրում:
Բաքուն անհանգստանալու պատճառներ ունի՝ հաշվի առնելով 44-օրյա պատերազմի արդյունքներից հետո ղարաբաղյան առաջիկա օրակարգը և Հայաստանի հետ հետագա հարևանությունը տարածաշրջանում։ Նա հայտնվել է ռուսական խաղաղապահ կոնտինգենտի մի տեսակ միաժամանակյա «շրջափակման» մեջ Լեռնային Ղարաբաղում և Կասպից ծովի մյուս կողմում։ Ղազախստանը ցույց է տվել Ռուսաստանի հարավային սահմանին տարածաշրջանային ապակայունացման հսկայական ռիսկեր, որոնք, ի թիվս այլ բաների, ավելի քիչ պատճառներ են առաջացնում 5-ամյա ժամկետը լրանալուց հետո խաղաղապահների Ղարաբաղը լքելու համար:
Բաքվի նյարդայնությունը կարող է պայմանավորված լինել նաև նրանով, որ սոցիալապես և տնտեսապես բարգավաճ Ղազախստանում, որը իր նման նավթ և գազ արտահանողն է արտաքին շուկաներ, ինչպես և իր տարածքի ամենամեծ տնտեսությունն է, «հեղուկ հեղափոխությունը» ենթագիտակցորեն ենթադրում է, որ նման «պայթյուն» հնարավոր է արդեն բուն Ադրբեջանում։ Չնայած պետք է նշել, ճիշտ է, նա ՀԱՊԿ անդամ չէ, նրան այդ կազմակերպության «ապօրինի ներխուժում» չի սպառնում։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
