Ծանոթ ու միարժամանակ անհայտ… Դաշնամուր

18-րդ դարի սկզբին եվրոպական մշակույթի պատմություն վրա  մեծապես ազդել է այնպիսի իրադարձության, ինչպիսին է դաշնամուրի ստեղծումը: Արևմտյան քաղաքակրթության երաժշտական մշակույթը ամբողջովին փոխվել է դաշնամուրի հայտնվելու հետևանքով: Պատմությունից հայտնի է, որ միջնադարում եղել են ստեղնաշարային երաժշտական գործիքներ: Նրանցից ամենահինն  երգեհոնն է, որը փողային ստեղնաշարային գործիք է և չունի լարեր, բայց ունի բազմաթիվ  խողովակներ: Ահա թե ինչու կարելի է ասել, որ դաշնամուրը երգեհոնի ուղղակի հետնորդը չէ: 18-րդ դարի կոմպոզիտորներն ու երաժիշտները հասկանում էին, որ իրենց պետք է ինչ որ նոր երաժշտական գործիք, որը իր հնչեղությամբ չի զիջում ջութակին: Կար անհրաժեշտություն այնպիսի երաժշտական  գործիքի, որի դինամիկ տիրույթը պետք էր բավականաչափ մեծ լիներ: Նման պահանջները կարողացավ կյանքի կոչել  երաժշտական գործիքներ արտադրող Մեդիչի ընտանիքի իտալացի վարպետ Բարտոլոմեո Քրիստոֆորին։ Հենց նրա 1709 թվականին ստեղծած երաժշտական գործիքից էլ հենց սկսվել է դաշնամուրի պատմությունը: Իր երաժշտական գործիքին Քրիստոֆորին անվանեց «gravicembalo col piano e forte», որը թարգմանում է որպես «ստեղնաշարային գործիք, որը բարձրաձայն ու նրբագեղ է նվագում»: Ավելի ուշ այդ անունը կրճատվեց դառնալով մեկ բառ՝ «դաշնամուր»: 1916 և 1917 թվականներին նմանատիպ  գործիքներ ստեղծեցին ֆրանսիացի Ժան Մարիուսը և գերմանացի Քրիստոֆեր Գոթլիեբ Շրետրերը: Քրիստոֆերի շատ պարզ դաշնամուրը ուներ ստեղներ, վուշե մուրճիկներ և ստեղների հետադարձիչ: Նա չուներ դոմպֆեր և ոտնակ: Ստեղին հարվածելիս մուրճիկը հարվածում էր լարին, որից էլ այն  սկսում էր տատանվել և ձայն արձակել: Լարի վիբրացիան այն վիբրացիան է, որը առաջացնում է կլավիկորդը կամ կլավեսինան: Մուրճիկը շնորհիվ հետադարձ մեխանիզմի կպած չէր մնում լարին, հետ էր գնում և ընդունում իր ելակետային դիրքը, որի արդյունքում չէր խլացնում լարի վիբրացիայի ձայնը։ Երաժշտական այս գործիքի դինամիկ դիապազոնը և ռեզոնանաս առաջացնելու հատկությունը հենց այն որակներն են, որոնք տարբերում են դաշնամուրը այլ երաժշտական գործիքներից։  Գործիքի համարյա զանգային հնչեղությունը  հնարավոր է դառնում շնորհիվ նրա պողպատե շրջանակի և փայտյա  մարմնի: Դաշնամուրը իր  նախորդներից տարբերվում էր իր ձայնով, որը կարող է լինել ոչ միայն ցածր կամ բարձր, այլ նաև կրեշենդրո և դիմունեդրո ստեղծող, ունակ դինամիկան աստիճանաբար կամ հանկարծակի փոխելու: Չնայած այն բանին, որ դաշնամուրը ընդամենը   300 տարվա պատմություն ունի, այնումանեայնիվ այս գործիքի ստեղծումը երաժշտական արվեստի շրջադարձային կետ է հանդիսանում: Ամբողջ եվրոպական երաժշտությունը, որը համաշխարհային մշակույթի կարևորագույն մասն է հանդիսանում, փոխել է իր բնույթը այս գյուտի շնորհիվ: Արդեն երեք հարյուր տարի է, որ բոլոր մեծ ու տաղանդավոր կոմպոզիտորները գրում են դաշնամուրի համար: Նրանցից շատերը հայտնի են դարձել հենց իրենց դաշնամուրային աշխատանքներով: Դաշնամուրի աճող ժողովրդականության հետ մեկտեղ  ժամանակի ընթացքում սկսեցին հայտնվել վիրտուոզ դաշնակահարներ: Մի խոսքով, դաշնամուրը չջնջվող հետք է թողել  համաշխարհային մշակույթի պատմության մեջ, դառնալով մարդկության պատմության ամենակարևոր երաժշտական գործիքներից մեկը: