Հնագետները Հայաստանում հայտնաբերել են երկու կին մարտիկների աճյուններ
ՀԱՍԱՐԱԿՈՒԹՅՈՒՆ
nplus1.ru–ն գրում է, որ Հնագետները Հայաստանում գերեզման են հայտնաբերել երեք անձանց մնացորդներով, որոնցից երկուսը, պարզվել է, որ կին մարտիկներ են։ Դա ցույց է տալիս գույքագրումը զենքի տեսքով, ինչպես նաև բազմաթիվ վնասվածքները՝ գանգի կոտրվածքներ և վնասվածքներ նետերից։ Հետազոտողների կարծիքով՝ ֆիզիկապես զարգացած այդ կանայք ձիարշավորդ-նետաձիգներ են եղել։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակված են International Journal of Osteoarcheology ամսագրում։
Կին մարտիկների մասին առաջին հիշատակումները վերաբերում են մ.թ.ա 5-րդ դարին և կապված են հին պատմիչ Հերոդոտոսի անվան հետ։ Նա Դիոդորոս Սիկուլուսացու հետ գրել է պատերազմող կանանց՝ ամազոնուհիների մասին, որոնք աղեղներով ու նիզակներով զինված հիանալի հեծյալներ են եղել։ Ըստ հին պատմաբանների ամազոնուհիները հարձակվել են հարևան ցեղերի վրա բռնելով տղամարդկանց, որոնց ստիպել են տնային գործերով զբաղվել։ Աշխարհագրագետ Ստրաբոնն էլ գրել է, որ նրանք ապրել են այդ դարաշրջանի քաղաքակիրթ աշխարհի ծայրամասերում՝ Կովկասի նախալեռներում, Ազովի ծովի տարածաշրջանում, Սև ծովի արևելյան ափերին և Փոքր Ասիայի հյուսիս-արևելքում։
Միևնույն ժամանակ, հնագիտական հետազոտություններով հայտնաբերվել են զենքով կանանց թաղումների բավականին դեպքեր, որոնց գիտնականներն անվանում են կին–ռազմիկներ։ Օրինակ Կենտրոնական Անատոլիայում հայտնաբերել է վաղ բրոնզի դարի (մ.թ.ա. մոտ 3000-2000 թթ.) դամբարաններ, որոնցում կանայք դաշույններով են թաղված։ Ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարի նմանատիպ թաղումներ են հայտնաբերվել նաև Ռուսաստանի տարածքում։ Օրինակ Վորոնեժի շրջանում հնագետները հայտնաբերել են մ.թ.ա. 4-րդ դարի երկրորդ կեսի չորս սկյութացի կին մարտիկների դամբարաններ։
ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի աշխատակից Անահիտ Խուդավերդյանը Հայաստանի գիտնականների հետ ուսումնասիրել է Շիրակի մարզում գտնվող Ջրափի գերեզմանոցը, որը թվագրվում է ուշ բրոնզի և վաղ երկաթի դարով։ Հնագետները հայտնաբերել են չորս բազալտե սալերի համընկնում, որոնց ընդհանուր երկարությունը կազմում է մոտ 4,5 մետր: Դրանց տակ գերեզման է եղել, որի պատերը տուֆից են։ Դամբարանի ներսում, բացի երեք հոգու մնացորդներից, եղել են վեց կավե անոթներ, ուլունքներ, դաշույն և չորս բրոնզե նետակալներ։ Պարզվել է, որ կմախքները թերի են ու մասնատված, քանի որ մի քանի տասնամյակ ջրի տակ են եղել։ Դրանք պատկանել են 45-50 տարեկան մի կնոջ, 16-20 տարեկան երիտասարդ աղջկա և ևս մեկ անձի (հնարավոր է՝ տղամարդ), ով մահացել է 50 տարեկանում։
Երկու կանանց մնացորդների վրա գիտնականները հայտնաբերել են տրավմաների հետքեր հաստատելով, որ նրանք մասնակցել են մարտերին։ Մեկը ողջ կյանքի ընթացքում ունեցել է պարիետալ ոսկորի կոտրվածք: Բացի այդ, նրա կողերի կողքին եղել է նետի ծայրակալ, որն ըստ երևույթին սպանել է նրան։ Երկրորդ կինը ունեցել է գանգի ոսկորների կոտրվածքներ, ստորին ծնոտի վիրավորում սուր զենքից։ Բացի այդ, նրա սրունքի վրա եղել են նետի հետքեր, որի ծայրը մտել է ոտքի մեջ, երբ կինը կամ պառկած է եղել գետնին կամ ձիավարել է։ Հետազոտողները նշել են, որ բոլոր երեք մարդկանց ոսկորները ցույց են տալիս լավ ֆիզիկական զարգացում: Այդ անձինք, ըստ երևույթին, պարբերաբար զբաղվել են ծանր ֆիզիկական աշխատանքով, օրինակ նետաձգությամբ։ Բացի այդ, նրանց ազդրի ոսկորները ցույց են տալիս այնպիսի փոփոխությունները, որոնք հաճախ են նկատվում ձիավարների մոտ:
Վնասվածքների տեսակները և դրանց տեղայնացումը, ըստ գիտնականների, վկայում են այն մասին, որ կանայք ակտիվորեն կռվել են զինված թշնամիների դեմ։ Երկու կանանց էլ թաղել են իրենց անձնական զենքերով՝ նետերով և դաշույնով, որը նրանցից մեկի աջ ձեռքում է եղել։ Նման գերեզմաններ Հայաստանում չափազանց հազվադեպ են, սակայն հնագետները կարծում են, որ այդ մարդկանց աճյունները կարելի է վերագրել պրոֆեսիոնալ ռազմիկների առանձին խմբի՝ ձիավոր-աղեղնաձիգների խմբին։
Նյութը հրապարակման պատրաստեց Կամո Խաչիկյանը
